„Скопје ќе исчезне“ пишува Abitare-интернационален магазин за архитектура и дизајн
Интересот на светската стручна јавност за силувањето на Скопје постојано расте >>
пренесено од Abitare – International Design Magazine >>
http://www.abitare.it/featured/skopje-scomparira/
SKOPJE WILL DISAPPEAR
posted by Abitare – 13.07.2010
The pictures by Armin Linke and the essay by Srdjan Jovanovic Weiss revisit the urban plan by Kenzo Tange for the Macedonian capital.
Srdjan Jovanovic Weiss
Architecture International Brigades
Skopje is the capital city of Macedonia, whose official name is still the “Former Yugoslav Republic of Macedonia” [FYROM]. Macedonia is one of many new democratic states in the South East of Europe, which emerged after the break-up of Yugoslavia. After a devastating earthquake in 1963 Skopje was rebuilt largely according to Kenzo Tange’s master plan, which was supported by the United Nations. Today the actual Macedonian government wants to remove all traces of this plan and rewrite the Macedonian capital as a historic city with its roots in antiquity and in the period of Alexander the Great. The futuristic urbanism and architecture in Skopje is now in danger of falling victim to political attempts to fabricate an ideal past.
Why don’t we know more about this new capital city in South East Europe? This place may hold some clues about the experience of rebuilding after a natural disaster as well as it might provide information about Kenzo Tange’s approach to architectural work, his promises and the setbacks of the general reconstruction in this city. I am from the Western Balkans, but Skopje was not a city where I lived. However a year before the earthquake my father started to study architecture there. After the disaster he had to leave with many others, and since then he has a strong emotional attachment to that place. Four and a half decades later I visited Skopje for various artistic projects and initiatives like the “Lost Highway Expedition” in 2006 and “Forum Skopje” in 2009, and on this last occasion I asked Armin Linke to join to document the traces of the reconstruction process, which are still visible.
It is a chilly evening after a very hot day. Four decades after its construction, we are visiting the Main Railway Station designed by Tange. A bulky locomotive, painted in red with white and yellow stripes pulls a passenger train out of the station. The train is short, only three passenger cars attached to the locomotive. The train leaves for the seven-hour trip to Belgrade and rumbles over the tracks. Several bright spotlights glare above the platform of the station. Not all the lights are working. The Swiss railway clocks hang from concrete towers that mark the entrance to the the station. Each clock is showing a different time. Looking at this, we may be thinking that we are in a city that is spanned in multiple time zones. This railway station was built according to the 1966 design by Kenzo Tange and a team of young Japanese architects. Arata Isozaki was among them. Tange received this commission after winning a competition for the master plan for the reconstruction of the city after the devastating earthquake . The United Nations led efforts to reconstruct the capital in close collaboration with then Socialist Yugoslav government and its president for life Josip Broz Tito. Tito welcomed the UN’s funds and renamed Skopje as the “City of Solidarity”, where not only construction material was donated from abroad, but also ideas and planning. In 1964, the Journal of American Planning Association argued that the idea of solidarity towards Skopje was reflected through a “rumor [that] the Yugoslavs would ideally like to see the city rebuilt through the good will of foreign countries. Thus four blocks of a Washington Street might then turn into Lenin Street, in an area where the Soviets had given money, followed by De Gaulle Avenue.” Some less glamorous ideas were also floated “that the oriental character of the city be eliminated, [and] that the gypsies, Albanians, and Turks, be transferred to other parts of the Macedonian Republic.”
The UN competition process made it possible for the master plan to rebuild Skopje to be played out on the international stage. The winning prize was split between two architects/ institutions: Kenzo Tange and the Town Planning Institute from Zagreb. Tange won hearts and minds in the competition because of several key design points in his plan. First, he had a vision of a modern city emanating from an inner core, next he made an informed and efficient layout of infrastructure, and finally he formalized the reconstruction of the city’s memory by placing key buildings in a sequence called “The City Wall”. Once the competition winners were announced, a classic battle over ideas began: a futuristic vision versus harsh realism. These strange collaborators – Kenzo Tange’s office with a Croatian team of experts – then separately produced a series of consecutive plans for the city before they finally came to an agreement in 1966. Despite this complex process, Tange’s ideas dominated the rebuilding of Skopje. Even if this story is forgotten and neglected today, many aspects of Tange’s master plan can still be recognized while wandering through the city. The Main Railway Station is one of these marks. Years of abandonment by the authorities have meant that little has been changed there. Few improvements, and few alterations have been made, which creates a sense of stasis about the place.
But all of this is under threat. The Japanese planned city of Skopje is in danger of being replaced by the current government’s “vision” of the national capital city for 2014. The Macedonian government has a plan to refashion the capital to look as if it directly proceeded from Antiquity4. If this happens, it will damage the open and international character of Skopje that had been rebuilt on the principles of the “City of Solidarity” after the 1963 earthquake. Furthermore, the city has a mixed population. Ethnic Macedonians are dominant, and the city has large Albanian and Roma communities who share the same infrastructure from Tange’s plan. If the intention of this government goes ahead, Skopje will no longer be a city of the future as planned by the Japanese visionaries. There is opposition to this trajectory and to this manipulation of the past. It is strong and intellectual, but fragmented. This creative opposition is in dire need of coordination and support. Activist groups like “The First Architecture Brigade”, “Forum Skopje” and single artists who were inspired by Skopje’s rebuilding past like Yane Calovski, Hristina Ivanoska, Oliver Musovik, Filip Jovanovski and others are all united in their intellectual opposition to the current proposal by the government. Architects Goran Janev and Blaž Križnik wrote smart articles in the public media about what the future of Skopje would be like if it were transformed from an open city to a “Grand National Capital”5. Jasmina Siljanovska, professor at the Skopje University, leads workshops to analyze the transition from Socialism to emerging democracy. While important, these activities remain in general very analytical, and a larger campaign is needed to challenge the powers that be. If the international community of architects and planners, or just the fans of Japanese planning history do not act, we will see the total erasure of a unique example of international planning, as well as the destruction of elements that make visible the values of solidarity and mutual support, which were such crucial elements of the reconstruction.
Skopje will disappear again. The photographs which accompany this text are most likely the last visual record of these spaces before they get converted, replaced, painted over or masked. It was a radical proposal to begin with. It was a top-down proposal that concentrated new infrastructures in a typical 1960s fashion: visible and brutal. The plan shifted and then suggested to rebuild the memory of the destroyed city. Finally, the plan reflected the allocation of funds from the United Nations that made the reconstruction possible. The plan included a series of architectural competitions for cultural buildings located in the central area of the city, which would only be open for Yugoslav architects. And one of these competitions was won by a then young Slovenian office Biro 71. Biro 71 was influenced by Finnish organic architecture and was inspired by natural elements, such as mountains and topographic reliefs. Biro 71 took this organic approach to a whole new level by designing a massive complex of cultural buildings next to the Skopje’s river. The Yugoslav government built only a third of what they envisaged, which today still stands: the Macedonian National Opera and Ballet Theatre. Their Opera building is clad in white stone similar to the Alvar Aalto’s Finlandia building in Helsinki. As a result, the building’s shape is preserved and is aging better than other buildings throughout the city. The project had several setbacks: the original design for 1000 seats had to be cut to 300. The main auditorium suffered from the severe reduction of seats due to budget cuts. Having little time to design the seats, they were built on a slope which followed the complex geometry of the floor. Sitting in one of those seats gives the strange feeling of being on a fast train as it accelerates down a steep hill. Furthermore, it cannot be denied that the Japanese master planning presence left a significant presence in Skopje.
Another example of this is the massive post office built by the Macedonian architect Janko Konstantinov between 1972-89. Constructed in three stages, this building was inspired by the original Japanese approach, then further developed as a national form of architecture. The second important example is the State Hydrometeorological Institute, designed by Kristo Todorovski in 1975. These buildings, and other examples, mainly public institutions, have turned Skopje into an open air kind of museum for the sculptural, rough edged architecture of that time, which was produced under a Socialist political system that is now defunct.
The debate about the future of the city is ongoing and vibrant. However, even in these debates the role of Tange’s reconstruction plan is often seen in negative terms. The main criticism is that this plan was unsuccessful in terms of its legacy. Additionally the plan is seen as a top-down experiment, that did not take into consideration forces coming from below. And so, I disagree that the Japanese plan left no local legacy. To the contrary, Macedonian architects were inspired to build and contribute to their own city and to create their own voice which is now recognized as Macedonian within a larger territorial system of the Western Balkans, aspiring to join the European Union as soon as possible. What to do now? An option that I favor as an outsider to Skopje is to revisit the original bonds of solidarity and to open up the process of redevelopment of the city to an international community of spatial practitioners. Can we find ways of involving a new generation of younger Japanese architects in Macedonia? Offices like Atelier Bow Wow, Tezuka Architects or Junya Ishigamy that could tackle infrastructure from their own experience, working with and within Japanese infrastructure from the 1960s and 1970s? As foreigners to Macedonia, they may have the capacity and experience needed for the task. They will be able to read Kenzo Tange’s vision as their own grandfather of sorts. Equally, the young Japanese architects may as well be able to offer fresh examples of the role of an architect vis-a-vis emerging democracy.
- – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – -
Во контекст на овој запис ги додаваме и коментарите на архитектите Кристоф Луксингер, професор на Институтот за урбанизам на Техничкиот универзитет во Виена и неговиот колега Ерих Рајт, кои со уште 30-ина дипломци и докторанди на Виенскиот факултет присуствуваа на „Форум Скопје 2010“.
„Скопје е одличен полигон за обучување на идните градски планери, но е тежок за изучување. Прво, станува збор за екстремно интересен град на полето на урбанизмот, во насока на нови планови за развивање, додека за идните планери е многу важно дали ќе ги следат идеите на Кензо Танге, кои доаѓаат од едно друго соѕвездие или ќе пронаоѓаат други методологии. Мој личен аспект е дека на Скопје му е потребен голем публицитет во странство, за она што се случува тука. Потребна му е отворена, јавна дискусија, дебата што би се претворила во дискурс што му е неопходен на еден град“.
За Луксингер, Скопје како еден од градовите кои за него се’ уште се непознати, на еден зачудувачки позитивен начин покажува голем степен на модерна архитектура и се разликува од сето она што досега го видел во другите градови на поранешна Југославија. Неговиот впечаток е дека големите зафати што ги планирал Кензо Танге оставиле печат на градот.
Професорот Рајт, пак, смета дека фрагментарното гледање на Скопје што го направил јапонскиот архитект е добро, бидејќи дава натамошни потреби за развој на урбанизмот. Според Луксингер, очигледно е дека во целата таа сложувалка замислите на Танге ја даваат главната структура на градот. Професорот Рајт се надева дека проектот „Скопје 2014“ ќе остане само мал фрагмент во концептот на Танге.
„Не е главно прашање дали проектот е контра Танге или не, туку како моментално влијае на градот и го менува. Овој план, пред се’, има просторни проблеми, бидејќи уништува постојни простори што носат огромни квалитети. Најтрагичен пример за мене е заградувањето на фронтот на реката Вардар од левата страна и затворањето на просторот пред МНТ, со што се уништува еден објект како што е МНТ, кој е апсолутно пример за најдобра градба од европската модерна архитектура“, констатира професорот Кристоф Луксингер.
Проектот за Скопје има и една друга димензија, емитацијата на стар, одамна изумрен стил, наспроти модерната футуристичка архитектура што денес се планира во светот. За Ерих Рајт отсликувањето на антиквизацијата во сите новоизградени објекти нема никаква порака, светот нема никако да реагира, зашто тоа е нешто што е познато, нешто што се случило и поминало. Тој смета дека преку такво планирање се става во позадина сета позитивна архитектура и идеја што ја има градот, вистинската и модерна архитектура се затскрива зад кулисите на некоја вештачка антиквизација. Таквиот архитектонски израз не ја отсликува демократијата во творењето.
„Оваа архитектура што се предлага со ’Скопје 2014‘ сигурно не е продукт на демократија и на тоа дека народот што живее во Скопје има силна потреба од ваков израз. Мене веднаш ми беше јасно дека тоа е најверојатно процес што почнал од одозгора, иако архитектурата почнува одоздола. Таа е процес за кој секогаш треба јавно мислење, дискусии, дебати за да се дојде до процес што ќе заврши горе. За жал, овој процес е почнат од горе и ќе заврши долу“, вели професорот Рајт и појаснува дека во светот често се случуваат вакви примери каде што архитектурата почнува да се претвора во масовен продукт.
„Од друга страна, пак, ваков тип архитектура се јавува многу често кога владејачкото тело на една држава ја држи целата моќ во свои раце и се поврзува со архитекти и урбанисти што пристапуваат многу дивјачки на професијата. Тоа, според мене, би била најдобра формулација на најлошиот можен вкус во секој смисла во однос на политиката и на оној што е градител на сево ова“, надополнува Рајт.
Архитектите вообичаено велат дека објектите ги одразуваат чувствата и пренесуваат некаква порака. Но, очигледно, тоа не е секогаш така. Предвидената триумфална порта за австриските професори не отсликува ниту чувства ниту, пак, триумф. За нив таа претставува барање некаква слика, потрага по идентитет за кој некој мисли дека е изгубен.
„Таквиот тип барање идентитет преку реплицирање на нешто што се случило во светот, не знам како би можело да функционира. Се става под прашање каков триумф и зошто“, е ставот на Рајт.
За него сево ова што сега се гради во Скопје, секако, ќе остави трага и порака до идните генерации. Тој смета дека овие објекти го носат времето на оваа политичка структура и на денешната структура на население. Но, од друга страна, тој е категоричен дека овие објекти носат порака за една несигурност.
Рајт вели дека колку е поголем коњот толку зад него се гледа празнина, изгубеност и несигурност во планирањето. На самиот раб на влезот на Македонија во ЕУ се забележува дека државава се обидува да пренесе порака до Европа дека и Скопје е европски град, и тоа преку една фасада, предница со која Македонија треба да се претстави. Но, во тој процес има и други земји што чекаат да влезат, како, на пример Турција, која, како што појаснуваат виенските професори, носи еден архитектонски израз кон кој Европа е многу ориентирана денес, а не кон нешто што го веќе имала и го ставила во музеј. Оттаму, не смее да се заборави дека со една таква презентација, идејата што ќе ја пренесува Скопје, ќе стави во заборав дел од сложувалката, која за Европа е незаборавна и многу позитивна, а на нејзино место ќе постави нешто што Европа не ја интересира.
„Значи, нас, како странци, но, пред се’, како професори и студенти по архитектура од еден европски град, овде ни е многу поинтересно кога ја гледаме Старата чаршија, па дури и населбата Шуто Оризари, отколку триумфалната капија“, заклучуваат виенските архитекти Ерих Рајт и Кристоф Луксингер.
пренесено од Утрински – 23.4.2010
http://utrinski.com.mk/?ItemID=ECFBECC62B0A924DB788AA51E88EC6C6
прва архи бригада